ได้กลิ่นหลอน เสียงหลอนแบบนี้ เพราะไมเกรนหรือเปล่า?

หลายคนรู้จักอาการนำ (prodrome) ของไมเกรนแบบทั่วไป เช่น หาวบ่อย ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ำ อารมณ์แปรปรวน หรือไวต่อแสงและเสียง แต่ยังมีอาการนำอีกแบบที่หายากและน่าสนใจ นั่นคือ อาการหลอน ทั้งภาพ กลิ่น และเสียง

อาการหลอนก่อนไมเกรนเกิดขึ้นได้อย่างไร

อาการหลอนจัดอยู่ในกลุ่มอาการออร่า (aura) ซึ่งสามารถเกิดนำมาก่อนอาการปวดไมเกรน หรืออาจเกิดพร้อมกับอาการปวดก็ได้ โดยออร่านี้เกิดจากการเหนี่ยวนำกระแสประสาทในสมอง และกระตุ้นให้สมองทำงานตามตำแหน่งที่ถูกกระประสาทเหนี่ยวนำ และสามารถหายได้หลังอาการไมเกรนดีขึ้น

ภาพหลอนก่อนไมเกรน (visual hallucination)

เกิดจากเยื่อหุ้มสมองส่วนการมองเห็นหรือการเชื่อมต่อของเซลล์ประสาทถูกกระตุ้น ทำให้เห็นภาพหลอนหรือภาพซ้อน พบได้ในผู้ป่วยไมเกรนบางรายเท่านั้น

เสียงหลอน (Auditory Hallucination)

ผู้ป่วยจะได้ยินเสียงคนพูดคุยหรือเสียงอื่น ๆ ที่ไม่มีอยู่จริง

International Headache Society ยังไม่ยอมรับ อาการหลอนทางเสียงเป็นอาการออร่าของไมเกรนอย่างเป็นทางการ
ผู้ป่วยที่มีอาการหลอนทั้งภาพและเสียงร่วมกัน มักมีอาการทางจิตเวชร่วมด้วย เช่น โรคซึมเศร้า

กลิ่นหลอน (Olfactory hallucination)

ภาวะที่จมูกรับรู้กลิ่นที่ไม่มีอยู่จริง เช่น กลิ่นควันไฟ กลิ่นบุหรี่ มีการรายงานว่าพบการได้กลิ่นหลอนได้เพียงไม่ถึง 0.1%ในผู้ป่วยไมเกรน และมักพบในโรคอื่นนอกจากไมเกรนมากกว่า เช่น :

โรคลมชัก
ไซนัสอักเสบ
โรคอัลไซเมอร์
โรคพาร์กินสัน
เนื้องอกในสมอง
หรือกลุ่มอาการทางจิตเวช

อาการหลอนแบบไหนสงสัยไมเกรน

อาการหลอนสามารถเกิดได้จากหลายสาเหตุ ไมเกรนเองก็เป็นหนึ่งในสาเหตุที่สามารถเกิดอาการหลอนได้ แม้จะพบไม่บ่อยมาก โดยลักษณะอาการหลอนของไมเกรนมักเกิดนำมาก่อนอาการปวดศีรษะ และสามารถหายเองได้ กรณีที่อาการหลอนเป็นนานมากกว่า 60 นาที หรือมีอาการปวดศีรษะเปลี่ยนรูปแบบไปจากเดิม ควรตรวจหาสาเหตุอื่นเพิ่มเติม

หากมีอาการหลอนแล้วสงสัยไมเกรนควรทำอย่างไร

ควรพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยหาสาเหตุของอาการหลอน นอกจากนี้การจดบันทึกลักษณะอาการหลอนว่าเริ่มอาการอย่างไร เกิดตอนไหน เป็นนานแค่ไหน มีอาการปวดศีรษะร่วมด้วยหรือไม่ เป็นบ่อยแค่ไหน จะช่วยให้แพทย์ตรวจวินิจฉัย และส่งตรวจเพิ่มเติมได้แม่นยำมากขึ้น

หากเป็นไมเกรนแล้วมีอาการได้กลิ่นหลอน ต้องแก้อย่างไร

ข่าวดีคือ ถ้าสาเหตุของกลิ่นหลอนมาจากไมเกรนจริง ๆ แนวทางหลักไม่ใช่การรักษากลิ่นหลอนโดยตรง แต่คือการรักษาไมเกรนที่ต้นเหตุ เพราะงานวิจัยพบว่าผู้ป่วยส่วนใหญ่ที่มีอาการนี้ อาการจะดีขึ้นหรือหายไปเมื่อเริ่มใช้ ยาป้องกันไมเกรน (migraine prophylaxis)⁹

สิ่งที่ควรทำ:

บันทึกอาการ (migraine diary) จดว่ากลิ่นหลอนเกิดตอนไหน กลิ่นแบบไหน นานแค่ไหน และเกิดก่อน/พร้อมกับปวดหัวหรือไม่ ข้อมูลนี้ช่วยแพทย์วินิจฉัยได้แม่นขึ้น
ปรึกษาแพทย์เพื่อพิจารณายาป้องกันไมเกรน หากปวดหัวถี่หรือมีอาการนำแบบนี้บ่อย เพราะเป็นแนวทางที่มีหลักฐานรองรับมากที่สุด⁹
แจ้งแพทย์ทุกครั้งที่มีอาการหลอน แม้จะรู้สึกว่าเป็นเรื่องเล็ก เพราะแพทย์มักไม่ถามอาการนี้ตรง ๆ ผู้ป่วยจึงมักไม่ได้เล่าเอง⁸
อย่าเพิ่งวินิจฉัยตัวเอง เพราะกลิ่นหลอนก็เกิดจากสาเหตุอื่นได้ (ไซนัสอักเสบ ลมชัก เนื้องอก) แพทย์อาจพิจารณาให้ตรวจ MRI สมองเพิ่มเติมเพื่อแยกโรค

สรุป

อาการได้กลิ่นหรือเสียงหลอนอาจเป็นอาการนำที่หายากของไมเกรน แต่ก็อาจเป็นสัญญาณของโรคอื่นได้เช่นกัน หากมีอาการเหล่านี้ ไม่ควรวินิจฉัยเอง ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางไมเกรนออนไลน์ผ่านแอปพลิเคชัน Smile Migraine ได้เลยค่ะ

แหล่งอ้างอิงงานวิจัย

Ahmed MAS, et al. (2015). Olfactory hallucination in childhood primary headaches: Case series. Cephalalgia. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0333102414535998
Coleman ER, Grosberg BM, Robbins MS (2011). Olfactory hallucinations in primary headache disorders: Case series and literature review. Cephalalgia. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21945891/
PMC (2024). Phantosmia in Parkinson's Disease: A Systematic Review of the Phenomenology of Olfactory Hallucinations. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC10801480/
Mainardi F, Rapoport A, Zanchin G, Maggioni F (2017). Scent of aura? Clinical features of olfactory hallucinations during a migraine attack (OHM). Cephalalgia. https://journals.sagepub.com/doi/full/10.1177/0333102416630580
PMC (2022). Various presentations of the olfactory hallucination in two patients with migraine disease: Case report. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9702807/
Robbins MS, et al. Point prevalence study cited in Coleman ER et al. (2011), Cephalalgia — prevalence of olfactory aura among 952 consecutive migraine patients.
Mainardi F, et al. (2017), Cephalalgia — pediatric headache study reporting 3.9% prevalence of olfactory hallucination during migraine attack (OHM).
Migraine.com. Unusual Migraine Symptoms: Olfactory Hallucinations Explored. Interview with Dr. Brian Grosberg. https://migraine.com/blog/migraine-symptoms-olfactory-hallucinations

หมายเหตุ: ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยเฉพาะบุคคล หากมีอาการหลอนทางกลิ่น เสียง หรือภาพ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริง