หลายคนคุ้นกับภาพจำของไมเกรนแบบเดียว คือปวดหัวตุบ ๆ ข้างเดียว ปวดจนทำงานไม่ไหว ต้องเข้าห้องมืดนอนนิ่ง ๆ แต่ในห้องตรวจจริง มีผู้ป่วยกลุ่มหนึ่งที่เดินเข้ามาด้วยอาการคนละแบบ — เวียนหัว โคลงเคลง บ้านหมุนเป็นชั่วโมง แต่ไม่ปวดหัวเลยสักนิด และหลายคนในกลุ่มนี้ตระเวนตรวจหู ตรวจเลือด ตรวจหัวใจ มาแล้วหลายที่ โดยที่ผลออกมาปกติทุกอย่าง

คำถามคือ เป็นไปได้ไหมที่อาการเหล่านี้จะมาจาก "ไมเกรน" ทั้งที่ไม่มีอาการปวดหัวเลย

คำตอบคือ เป็นไปได้ และพบบ่อยกว่าที่คิด

 

ไมเกรนไม่ปวดหัว มีจริงไหม?

หลายคนเข้าใจว่า "เป็นไมเกรนต้องปวดหัว" แต่ความจริงไม่เสมอไป เพราะไมเกรนคือภาวะที่สมองไวต่อสิ่งกระตุ้นเกินปกติ ปวดหัวเป็นแค่หนึ่งในหลายอาการที่แสดงออกมาได้ นอกจากปวดหัว ยังมีไวแสง ไวเสียง คลื่นไส้ และเวียนหัวบ้านหมุนด้วย

บางคนสมองส่วนควบคุมการทรงตัวถูกกระตุ้นแทนส่วนที่ทำให้ปวดหัว ผลคือเวียนหัวหรือบ้านหมุนเป็นอาการหลัก ส่วนปวดหัวอาจตามมาเบา ๆ หรือไม่มาเลย ภาวะนี้เรียกว่า ไมเกรนชนิดเวียนศีรษะ (Vestibular Migraine)

 

ทำไมไมเกรนถึงไม่ปวดหัวได้

ให้นึกภาพไมเกรนเป็น "พายุในสมอง" บางครั้งพายุพัดไปโดนจุดควบคุมความเจ็บปวด ทำให้ปวดหัว แต่บางครั้งพัดไปโดนจุดควบคุมการทรงตัวแทน ทำให้เวียนหัวล้วน ๆ โดยไม่ปวดหัวเลย

 

พบได้บ่อยแค่ไหน

• พบได้ราว 1% ของคนทั่วไป
• ผู้ป่วยไมเกรนราว 40-55% เคยเวียนหัวหรือบ้านหมุนร่วมด้วย
• เป็นสาเหตุอันดับ 1 ของอาการบ้านหมุนซ้ำ ๆ ในผู้ใหญ่
• พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย มักเริ่มชัดช่วงอายุ 30-50 ปี

ภาวะนี้ถูกมองข้ามบ่อยมาก เพราะทั้งคนไข้และหมอบางท่านยังติดภาพจำว่า "ไมเกรนต้องปวดหัว"

 

แพทย์ยืนยันได้อย่างไรว่าเป็นไมเกรน

แพทย์ทั่วโลกใช้ เกณฑ์มาตรฐานเดียวกัน ในการวินิจฉัย เหมือนคู่มือกลางที่ทุกโรงพยาบาลอ้างอิงตรงกัน สรุปสาระสำคัญให้เข้าใจง่าย ๆ ได้ดังนี้

• เวียนหัวแบบนี้ซ้ำ ๆ อย่างน้อย 5 ครั้ง
• มีประวัติเป็นไมเกรนมาก่อน หรือกำลังเป็นอยู่
• แต่ละครั้งเวียนปานกลางถึงรุนแรง นาน 5 นาที ถึง 72 ชั่วโมง
• อย่างน้อยครึ่งหนึ่งของครั้งที่เวียน ต้องมีอาการแบบไมเกรนร่วมด้วย เช่น ปวดหัว ไวแสง/เสียง หรือเห็นแสงวูบวาบก่อนเวียน
• ตรวจแล้วไม่มีโรคอื่นที่อธิบายได้ดีกว่า
  
   

จุดสำคัญที่สุดคือข้อ 4 เกณฑ์กำหนดแค่ "อย่างน้อยครึ่งหนึ่ง" เท่านั้น หมายความว่าคุณสามารถเวียนหัวโดยไม่ปวดหัวเลยได้ถึงเกือบครึ่งของทุกครั้ง และยังถือว่าเป็นไมเกรนตามหลักการแพทย์จริง ๆ

 

6 สัญญาณที่บอกว่าอาการเวียนของคุณอาจมาจากไมเกรน

ลองเช็กดูว่าตรงกับตัวเองกี่ข้อ

1. มีประวัติไมเกรนมาก่อน แม้ตอนนี้ไม่ปวดหัวแล้วก็ตาม
2. มีคนในครอบครัวเป็นไมเกรน
3. เวลาเวียน มักไวแสงหรือไวเสียงไปด้วย อยากปิดไฟ อยากอยู่เงียบ ๆ
4. เวียนเมื่อเจอตัวกระตุ้นแบบไมเกรน เช่น อดนอน เครียด ประจำเดือน อดอาหาร แสงจ้า กลิ่นฉุน
5. เวียนเมื่อเจอภาพเคลื่อนไหวมาก ๆ เช่น เดินในซูเปอร์มาร์เก็ต เลื่อนโซเชียลนาน ๆ นั่งรถ
6. ตรวจหูและการได้ยินแล้วปกติ ไม่มีหูอื้อ ไม่มีเสียงในหู

ยิ่งตรงหลายข้อ ยิ่งควรให้แพทย์ที่เชี่ยวชาญด้านปวดศีรษะหรือระบบประสาทประเมิน

 

ไม่ใช่ทุกอาการบ้านหมุนคือไมเกรน

อาการเวียนหัวเกิดได้จากหลายสาเหตุ แยกให้ถูกจึงสำคัญ

• ไมเกรนชนิดเวียนศีรษะ — เวียนนาน 5 นาทีถึง 72 ชั่วโมง กระตุ้นด้วยความเครียด อดนอน ประจำเดือน มักไวแสง/เสียงร่วม ไม่มีอาการทางหู
• หินปูนในหูชั้นในหลุด (BPPV) — เวียนแค่ไม่กี่วินาทีถึง 1 นาที เกิดตอนเปลี่ยนท่าศีรษะหรือพลิกตัวบนเตียงชัดเจน
• น้ำในหูไม่เท่ากัน (Ménière) — เวียนนาน 20 นาทีถึงหลายชั่วโมง ไม่เกี่ยวกับท่า แต่มีหูอื้อ เสียงในหู การได้ยินลดลง
• เส้นประสาททรงตัวอักเสบ — เวียนต่อเนื่องหลายวัน มักมาหลังติดเชื้อไวรัส
• โรคหลอดเลือดสมอง — เวียนแบบเฉียบพลัน มีอาการทางระบบประสาทอื่นร่วมด้วย เป็นภาวะฉุกเฉิน

หมายเหตุ: ภาวะเหล่านี้เกิดร่วมกันได้ ถ้าทำกายภาพจัดหินปูนแล้วยังเวียนอยู่ ไม่ได้แปลว่ารักษาผิด อาจมีมากกว่าหนึ่งภาวะพร้อมกัน

 

เวียนหัวแบบไหนต้องไปโรงพยาบาลทันที

ส่วนใหญ่ไม่อันตราย แต่ถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วมด้วย ต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที เพราะอาจเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

• เวียนหัวรุนแรงทันทีทันใด แบบไม่เคยเป็นมาก่อน
• เห็นภาพซ้อน พูดไม่ชัด กลืนลำบาก
• แขนขาอ่อนแรงหรือชาข้างใดข้างหนึ่ง
• เดินเซจนล้ม ทรงตัวไม่ได้เลย
• ปวดหัวรุนแรงที่สุดในชีวิต เกิดขึ้นทันที
• ไข้สูง คอแข็ง หรือรู้สึกตัวเปลี่ยนไป
  
   

แพทย์วินิจฉัยอย่างไร

ไม่มีการตรวจชิ้นเดียวที่ยืนยันได้ 100% ต้องอาศัยหลายอย่างร่วมกัน

• ซักประวัติละเอียด สำคัญที่สุด ทั้งลักษณะอาการ ตัวกระตุ้น ประวัติไมเกรนของตัวเองและครอบครัว
• ตรวจร่างกายทางระบบประสาทและการทรงตัว
• ตรวจการได้ยิน เพื่อแยกโรคทางหูชั้นในออกไป
• ตรวจ MRI สมอง ถ้ามีสัญญาณอันตรายหรืออาการไม่ตรงแบบทั่วไป

สิ่งที่ช่วยหมอวินิจฉัยได้มากที่สุดคือ สมุดบันทึกอาการ จดวันที่ เวลา ระยะเวลา ความรุนแรง สิ่งที่ทำก่อนเกิด ประจำเดือน และการนอน ต่อเนื่อง 1-2 เดือน

 

แนวทางรักษา 4 ส่วนหลัก มักใช้ร่วมกัน

1. รักษาตอนมีอาการ — ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หรือ Triptan ร่วมกับยาแก้คลื่นไส้ ส่วนยากดระบบทรงตัวใช้ได้แค่ระยะสั้น ใช้นานเกินไปจะรบกวนการปรับตัวของสมอง

2. ยาป้องกัน — พิจารณาเมื่ออาการถี่หรือกระทบชีวิตประจำวัน มีทั้งกลุ่มเบต้าบล็อกเกอร์ ยาต้านเศร้าบางกลุ่ม ยากันชักบางตัว และ flunarizine ปัจจุบันมีงานวิจัยเรื่องยาต้าน CGRP เพิ่มขึ้น ผลไปในทางที่ดี แต่หลักฐานยังไม่แน่นหนาเท่ายากลุ่มอื่น ควรให้แพทย์เป็นผู้เลือก

3. กายภาพบำบัดระบบทรงตัว — ฝึกการทรงตัวและประสานงานตา-ศีรษะ ช่วยลดความไวต่อการเคลื่อนไหว ต้องค่อยเป็นค่อยไป ฝึกหนักเกินไปอาจกระตุ้นไมเกรนได้

4. ปรับพฤติกรรม — ได้ผลดีระยะยาวที่สุด นอนให้เป็นเวลา กินตรงเวลาไม่อดมื้อ ดื่มน้ำพอ ออกกำลังกาย จัดการความเครียด และสังเกตอาหารกระตุ้นของตัวเอง เช่น ชีสบ่ม เนื้อแปรรูป ไวน์แดง คาเฟอีนมากหรือน้อยผิดปกติ

 

สรุป

"เป็นไมเกรนต้องปวดหัว" คือความเข้าใจที่ทำให้หลายคนหาสาเหตุอาการเวียนหัวไม่เจออยู่นาน ไมเกรนคือภาวะสมองไวต่อสิ่งกระตุ้น และเวียนหัวบ้านหมุนก็เป็นหน้าตาหนึ่งของมันได้เต็มตัว โดยไม่ต้องปวดหัวนำมาก่อนเลย

หากคุณเวียนหัวบ้านหมุนซ้ำ ๆ ตรวจแล้วไม่พบสาเหตุ และมีประวัติไมเกรนในตัวเองหรือครอบครัว ปรึกษาแพทย์เฉพาะทางไมเกรนออนไลน์ผ่านแอป Smile Migraine ได้เลย

แหล่งอ้างอิง

1. International Headache Society. ICHD-3, A1.6.6 Vestibular migraine.
2. Lempert T, et al. (2022). Vestibular migraine: Diagnostic criteria (Update). Journal of Vestibular Research.
3. Vestibular Disorders Association (VeDA). Vestibular Migraine.
4. American Migraine Foundation. Aura Without Headache.
5. Cochrane Reviews. Pharmacological interventions for vestibular migraine.

ข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีอาการควรปรึกษาแพทย์เพื่อวินิจฉัยที่ถูกต้อง