เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับ “โรคไมเกรน”

ในฐานะชาวไมเกรนที่เป็นมาหลายปี หลายคนคงเคยสงสัยว่า "เจ้าไมเกรนนี่มันคือใครกันแน่ ทำไมต้องมาทำให้เราปวดหัวด้วย" บางทีไม่มีสิ่งกระตุ้นเลยก็ยังปวดได้ หมอเข้าใจความรู้สึกนี้ดีค่ะ

วันนี้เราเลยรวบรวม 12 เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับโรคปวดศีรษะไมเกรน มาให้ทำความเข้าใจกัน ตั้งแต่สาเหตุ อาการ ไปจนถึงแนวทางการดูแล เพื่อให้คุณรู้จักไมเกรนของตัวเองได้ดีขึ้น

1. ไมเกรนคือความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง

โรคปวดศีรษะไมเกรนเป็นโรคที่เกิดจากความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง ไม่ใช่แค่ "อาการปวดหัวธรรมดา" อย่างที่หลายคนเข้าใจ

2. ไมเกรนไม่จำเป็นต้องปวดข้างเดียว

หลายคนเข้าใจว่าไมเกรนต้องปวดข้างเดียวเสมอ แต่จริง ๆ แล้วสามารถปวดได้ทั้งสองข้าง ปวดทั่วศีรษะ หรือปวดสลับข้างกันก็ได้

3. ไมเกรนมักมีอาการร่วม

อาการปวดไมเกรนมักมาพร้อมอาการร่วม เช่น คลื่นไส้ อาเจียน วิงเวียนศีรษะ กลัวแสง และกลัวเสียง

4. ไมเกรนเริ่มเป็นได้ตั้งแต่วัยเด็กถึงวัยสูงอายุ

ไมเกรนเริ่มเป็นครั้งแรกได้ตั้งแต่อายุ 10 ขวบไปจนถึง 80 ปี แต่พบมากที่สุดในช่วงอายุ 30–50 ปี และในเด็ก โอกาสเป็นไมเกรนจะเพิ่มขึ้นถึง 75% เมื่อทั้งพ่อและแม่เป็นไมเกรน

5. ผู้หญิงเป็นไมเกรนมากกว่าผู้ชาย 3 เท่า

ปัจจัยที่เกี่ยวข้องมากที่สุดคือ "ระดับฮอร์โมนที่เปลี่ยนแปลง" โดยฮอร์โมนมีส่วนทำให้เส้นประสาท trigeminal nerve ไวต่อสิ่งกระตุ้นมากขึ้น จนตามมาด้วยอาการปวดไมเกรน

ฮอร์โมนที่เป็นตัวแปรสำคัญคือ เอสโตรเจน (Estrogen) ซึ่งเกี่ยวข้องกับระบบสืบพันธุ์เพศหญิง และยังควบคุมสารเคมีในสมองที่ทำให้เกิดความเจ็บปวดอีกด้วย

6. ความเครียดคือสิ่งกระตุ้นอันดับหนึ่ง

จากข้อมูลในแอปพลิเคชัน Smile Migraine พบว่าความเครียดเป็นสิ่งกระตุ้นไมเกรนมากถึง 80% และมีงานวิจัยระบุว่า ยิ่งเรามีภาวะเครียดมาก ก็ยิ่งส่งผลให้โครงสร้างของสมองเปลี่ยนแปลงได้

7. ไมเกรนอาจมีหรือไม่มีสิ่งกระตุ้นก็ได้

สิ่งกระตุ้นที่พบบ่อย เช่น อากาศร้อน อากาศเปลี่ยน หรือช่วงมีประจำเดือน แต่บางครั้งไมเกรนก็เกิดขึ้นเองได้โดยไม่มีสิ่งกระตุ้น

8. ไมเกรนปวดได้นาน 4–72 ชั่วโมง

อาการปวดต่อเนื่องตั้งแต่ 4–72 ชั่วโมง (หรือ 3 วัน) ถือเป็นหนึ่งในอาการเด่นของไมเกรน

หากปวดต่อเนื่องยาวนานถึง 72 ชั่วโมง อาการไม่ลดละแม้จะทานยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs หรือยาที่จำเพาะกับไมเกรนแล้ว ร่วมกับมีอาการคลื่นไส้ อาเจียนหนัก เราเรียกภาวะนี้ว่า status migrainosus ซึ่งควรพบแพทย์

9. ไมเกรนเรื้อรังพบได้ประมาณ 3%

ไมเกรนเรื้อรังหมายถึงการปวดมากกว่า 15 วันต่อเดือน ติดต่อกันเกิน 3 เดือน โดยมีทริคสังเกตง่าย ๆ ดังนี้

• ปวดมากกว่า 15 วันต่อเดือน ติดต่อกันเกิน 3 เดือน
• สมองส่วนกลางไวกว่าปกติ บางครั้งไม่มีสิ่งกระตุ้นก็ปวดเองได้
• เริ่มทานยาแก้ปวดถี่ขึ้น
• ทานยาปริมาณมากขึ้น หรือทานยาตัวเดิมแล้วไม่ได้ผล
• ปวดจนกระทบกิจกรรมในแต่ละวันจนต้องหยุดพัก

10. ไมเกรนเรื้อรังมักมีโรคร่วม

ผู้ที่เป็นไมเกรนเรื้อรังมักมีโรคร่วมทั้งทางกายและทางจิตใจ เช่น โรคซึมเศร้า วิตกกังวล นอนไม่หลับ พังผืดกล้ามเนื้ออักเสบ และภูมิแพ้

11. 1 ใน 4 ของผู้ป่วยไมเกรนมีอาการออร่า (Aura)

อาการนำหรือ "ออร่า" พบได้ราว 1 ใน 4 ของผู้ป่วยไมเกรน โดยรูปแบบที่พบบ่อยมี 3 แบบหลัก

• ออร่าทางการมองเห็น: ตามัว เห็นแสงวาบ
• ออร่าทางการพูด: พูดติดขัด คิดคำไม่ออก
• ออร่าทางความรู้สึก: ตัวชา ปากชา แขนขาชา

12. ยาไมเกรนมี 2 กลุ่ม

• กลุ่มที่ 1 ยาแก้ปวด (Acute treatment) — ใช้ระงับอาการปวดหัวเฉพาะครั้งที่มีอาการ ออกฤทธิ์ในช่วงเวลาหนึ่งแล้วหมดฤทธิ์ไป
• กลุ่มที่ 2 ยาป้องกัน (Preventive treatment) — รับประทานต่อเนื่องเป็นประจำทุกวัน เพื่อลดความถี่และความรุนแรงของการเกิดไมเกรนในระยะยาว มีหลายกลุ่มย่อยให้แพทย์พิจารณาตามความเหมาะสมของผู้ป่วยแต่ละราย เช่น ยากันชัก ยาลดความดันโลหิตบางชนิด ยาต้านเศร้าบางกลุ่ม และยากลุ่ม Anti-CGRP ซึ่งเป็นยาป้องกันรุ่นใหม่ที่ออกฤทธิ์บล็อกสาร CGRP อันเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้หลอดเลือดสมองขยายตัวและเกิดการอักเสบในกระบวนการของไมเกรน จึงเป็นการรักษาที่ตรงกับกลไกต้นเหตุมากกว่ายากลุ่มเดิมที่ออกฤทธิ์ทางอ้อม และมักพิจารณาใช้ในผู้ที่ใช้ยาป้องกันกลุ่มเดิมแล้วไม่ตอบสนอง หรือมีผลข้างเคียงที่ทนไม่ได้
   

หากใครปวดมากกว่า 4 วันต่อเดือน แนะนำให้เริ่มพิจารณายาป้องกันได้แล้ว ก่อนที่ไมเกรนจะกลายเป็นเรื้อรัง ทั้งนี้ การเลือกใช้ยาป้องกันควรปรึกษาแพทย์ระบบประสาทและสมองโดยตรง เพื่อให้ได้ยาที่เหมาะกับอาการของแต่ละคน

สรุป

ไมเกรนเป็นโรคที่ซับซ้อนกว่าที่คิด และมีรายละเอียดที่ชาวไมเกรนควรรู้ เพื่อดูแลตัวเองได้อย่างถูกต้อง แม้จะรักษาไม่หายขาด แต่หากเข้าใจอาการ รู้จักสิ่งกระตุ้น และดูแลอย่างต่อเนื่องภายใต้คำแนะนำของแพทย์เฉพาะทาง ก็สามารถลดความถี่และความรุนแรงของอาการลงได้มาก

หากอยากปรึกษาเรื่องแนวทางการรักษาหรือการเลือกยาป้องกันที่เหมาะกับตัวเอง สามารถทำนัดปรึกษาแพทย์เฉพาะทางไมเกรนออนไลน์ผ่านแอปพลิเคชัน Smile Migraine ได้เลยนะคะ