ยาคุมกำเนิด กระตุ้นไมเกรน จริงไหม?

สาวๆ ชาวไมเกรนหลายคนที่ใช้ยาคุมกำเนิดอยู่ คงเคยสงสัยว่ายาคุมกระตุ้นให้ปวดหัวไมเกรนได้หรือไม่ วันนี้มาดูกลไกและงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกันค่ะ

ยาคุมกำเนิดทำงานอย่างไร

ยาคุมกำเนิดยับยั้งการตกไข่ สร้างเมือกที่ปากมดลูกให้สเปิร์มเข้าถึงไข่ยากขึ้น และทำให้ผนังมดลูกบางลง โดยในแต่ละเม็ดบรรจุฮอร์โมนเพศหญิง คือ เอสโตรเจน (Estrogen) และ โปรเจสเตอโรน (Progesterone)

ผลข้างเคียงที่ชาวไมเกรนอาจพบได้: ปวดหัว คลื่นไส้ วิงเวียน อารมณ์แปรปรวน ปวดท้อง ท้องอืด

ทำไมปวดหัวช่วงเวลาเดิมทุกเดือน

ยาคุม 1 แผง มี 28 เม็ดหรือ 21 เม็ดตามยี่ห้อ ถ้าเป็นแผง 28 เม็ด จะมีฮอร์โมนเพียง 21 เม็ด ส่วนอีก 7 เม็ดเป็น เม็ดแป้ง ที่ใส่ไว้กันลืมทาน

ตลอดเดือนที่ทานฮอร์โมน ระดับฮอร์โมนจะถูกควบคุมให้คงที่ แต่พอถึงช่วงเม็ดแป้ง ฮอร์โมนจะตกลงทันที สมองของชาวไมเกรนซึ่งไวต่อการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนจึงมักถูกกระตุ้นให้ปวดในช่วงนี้ นี่คือสาเหตุที่หลายคนปวดไมเกรนตรงช่วงเวลาเดิมของทุกเดือน

ความเสี่ยงในกลุ่มไมเกรนมีออร่า

สำหรับผู้ที่เป็นไมเกรนมีอาการนำ (Migraine with aura) งานวิจัยหลายชิ้นพบว่า การใช้ยาคุมกำเนิดร่วมกับการสูบบุหรี่ เพิ่มความเสี่ยงโรคหลอดเลือดสมองตีบมากกว่าคนทั่วไปอย่างมีนัยสำคัญ โดยตัวเลขความเสี่ยงแตกต่างกันในแต่ละการศึกษา ตั้งแต่ราว 2 เท่าไปจนถึงมากกว่า 7 เท่า ขึ้นกับปัจจัยร่วมอย่างการสูบบุหรี่และปริมาณฮอร์โมนเอสโตรเจนในยา¹

ด้วยเหตุนี้ องค์กรทางการแพทย์สากลจึงแนะนำให้ผู้หญิงที่เป็นไมเกรนมีออร่าหลีกเลี่ยงยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม โดยเฉพาะหากอายุมากกว่า 35 ปี หรือสูบบุหรี่²

ยาคุมกำเนิดกับการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างสมอง

งานวิจัยที่ทำ MRI สมองในหญิง 50 คน แบ่งเป็นผู้ใช้ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม 21 คน และผู้ไม่ใช้ 29 คน พบว่า ผู้ใช้ยาคุมกำเนิดมีขนาดไฮโปทาลามัส (hypothalamus) เล็กลงอย่างมีนัยสำคัญ เมื่อเทียบกับกลุ่มที่ไม่ได้ใช้³

ไฮโปทาลามัสเป็นสมองส่วนที่ควบคุมความสมดุลของร่างกาย ทั้งอารมณ์ พฤติกรรม และกลไกที่เกี่ยวข้องกับไมเกรน งานวิจัยเดียวกันยังพบว่าขนาดไฮโปทาลามัสที่เล็กลงมีความสัมพันธ์กับอาการโกรธง่ายและซึมเศร้า³ อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีข้อมูลชัดเจนว่าการเปลี่ยนแปลงนี้เป็นแบบถาวรหรือชั่วคราว

แนวทางดูแลสำหรับสาวไมเกรน

หากปวดไมเกรนบ่อยช่วงรอบเดือนและจำเป็นต้องคุมกำเนิด แนะนำปรึกษาสูตินรีแพทย์เพื่อพิจารณา:

วิธีคุมกำเนิดแบบอื่นที่ไม่ใช่ฮอร์โมนรวม เช่น ยาคุมชนิดโปรเจสตินอย่างเดียว
ยาคุมกำเนิดสูตรฮอร์โมนต่ำ ซึ่งช่วยลดสิ่งกระตุ้นได้ในระดับหนึ่ง

การเลือกวิธีคุมกำเนิดที่เหมาะสมจะช่วยควบคุมสิ่งกระตุ้นไมเกรนและทำให้อารมณ์ความรู้สึกมั่นคงขึ้นได้

หากสงสัยว่ายาคุมที่ใช้อยู่เป็นสิ่งกระตุ้นไมเกรนของคุณ สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางไมเกรนออนไลน์ผ่านแอปพลิเคชัน Smile Migraine ได้เลยค่ะ

แหล่งอ้างอิงงานวิจัย

Sacco S, et al. (2017). Safety of hormonal contraceptives among women with migraine: A systematic review. Cephalalgia / CDC. https://stacks.cdc.gov/view/cdc/154536/cdc_154536_DS1.pdf
Sheikh HU, et al. American Headache Society. Migraine and Contraceptives. https://americanheadachesociety.org/news/migraine-and-contraceptives
Chen KX, Lipton ML, et al. (2021). Oral contraceptive use is associated with smaller hypothalamic and pituitary gland volumes in healthy women: A structural MRI study. PLOS ONE. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0249482

หมายเหตุ: ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล การเลือกวิธีคุมกำเนิดควรปรึกษาสูตินรีแพทย์หรือแพทย์เฉพาะทางไมเกรน