จามแล้วปวดหัว เกิดจากอะไร? สาเหตุ วิธีดูแล และสัญญาณที่ควรพบแพทย์

อาการ "จามแล้วปวดหัว" เป็นสิ่งที่หลายคนอาจเคยเจอ แม้จะดูเป็นเรื่องเล็กน้อยและหายได้เอง แต่บางครั้งก็อาจเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพที่ต้องการการดูแลเพิ่มเติม วันนี้หมอจะพามาดูสาเหตุและวิธีจัดการเบื้องต้นกันค่ะ

ในทางการแพทย์ อาการปวดหัวที่ถูกกระตุ้นจากการจาม ไอ หรือการเบ่ง จัดอยู่ในกลุ่มที่เรียกว่า cough headache หรืออาการปวดหัวจากการเบ่ง ซึ่งแบ่งเป็น 2 ชนิดหลัก คือชนิดปฐมภูมิ (primary) ที่มักไม่เป็นอันตรายและดีขึ้นได้เอง กับชนิดทุติยภูมิ (secondary) ที่อาจเกิดจากความผิดปกติในสมองและต้องได้รับการตรวจเพิ่มเติม

จามแล้วปวดหัว เกิดจากอะไรได้บ้าง? 5 สาเหตุที่พบบ่อย

1. ไซนัสอักเสบ

หากมีไซนัสอักเสบ (sinusitis) หรือการติดเชื้อทางเดินหายใจส่วนบนอยู่ก่อนแล้ว การจามจะยิ่งกระตุ้นเยื่อบุจมูกที่บวมอยู่ให้ปวดมากขึ้น กรณีนี้มักมาพร้อมอาการคัดจมูก มีน้ำมูก และรู้สึกตื้อบริเวณใบหน้าต่อเนื่อง

2. กล้ามเนื้อบริเวณใบหน้าและศีรษะตึงตัว

การจามแรงเป็นการเกร็งกล้ามเนื้อบริเวณใบหน้า คอ และศีรษะอย่างเฉียบพลัน ซึ่งอาจทำให้กล้ามเนื้อตึงตัวและนำไปสู่อาการปวดหัวแบบตึง ๆ ตามมาได้

3. ไมเกรน

สำหรับบางคน การจามหรือการเบ่งอาจเป็นตัวกระตุ้นให้ไมเกรนกำเริบ โดยไมเกรนมักมีอาการปวดหัวรุนแรงข้างเดียว และอาจมีคลื่นไส้หรืออาเจียนร่วมด้วย ที่น่าสนใจคือ ปัญหาทางจมูกและไซนัสเองก็สามารถเป็นตัวกระตุ้นไมเกรนได้เช่นกัน³ และอาการปวดไมเกรนกับปวดไซนัสก็มักแยกกันได้ยาก เพราะทั้งคู่มีอาการคล้ายกันและแย่ลงเมื่อก้มตัวไปข้างหน้า

4. ความผิดปกติของหลอดเลือดหรือโครงสร้างสมอง (พบได้น้อย)

ในกรณีที่พบได้น้อยมาก อาการปวดหัวหลังจามอาจเป็นชนิดทุติยภูมิ ซึ่งเกิดจากปัญหาของโครงสร้างสมองหรือหลอดเลือด เช่น ความผิดปกติของสมองน้อยที่เรียกว่า Chiari malformation หลอดเลือดสมองโป่งพอง เนื้องอกในสมอง หรือการรั่วของน้ำหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง กรณีเหล่านี้จำเป็นต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยจากแพทย์

เมื่อไหร่ที่ควรรีบพบแพทย์?

แม้อาการจามแล้วปวดหัวส่วนใหญ่จะไม่เป็นอันตราย แต่ควรรีบพบแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้ร่วมด้วย

อาการปวดหัวรุนแรงจนกระทบต่อชีวิตประจำวัน หรือปวดรุนแรงและบ่อยครั้ง
ปวดหัวรุนแรงเฉียบพลันแบบ "ฟ้าผ่า" (thunderclap headache) ที่ปวดถึงขีดสุดภายในไม่กี่วินาที ซึ่งถือเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที
มีไข้สูง คอแข็ง หรือมีอาการชา อ่อนแรงร่วมด้วย
เห็นภาพซ้อน พูดลำบาก สับสน หรือมีอาการคลื่นไส้อาเจียนอย่างรุนแรง
เป็นอาการปวดหัวลักษณะนี้ครั้งแรก โดยเฉพาะในผู้ที่อายุมากกว่า 40 ปี

สัญญาณเหล่านี้อาจบ่งบอกถึงปัญหาที่ซ่อนอยู่ จึงไม่ควรละเลย

วิธีดูแลตัวเองเบื้องต้น

หากอาการไม่รุนแรงและไม่มีสัญญาณอันตราย สามารถดูแลตัวเองเบื้องต้นได้ดังนี้

พักผ่อนให้เพียงพอ เพื่อช่วยลดความเครียดและฟื้นฟูร่างกาย
ดื่มน้ำมาก ๆ ช่วยลดการคัดจมูกและบรรเทาอาการปวดหัว
ประคบอุ่นหรือประคบเย็น บริเวณที่ปวด การประคบอุ่นช่วยลดความตื้อของไซนัส ส่วนการประคบเย็นช่วยบรรเทาอาการปวดได้
รับประทานยาแก้ปวด เช่น พาราเซตามอล เพื่อบรรเทาอาการ (แต่ไม่ควรใช้ยาแก้ปวดบ่อยเกินไป เพราะอาจนำไปสู่ภาวะปวดหัวจากการใช้ยาเกินขนาดได้)
หลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น หากทราบว่ากลิ่นหรือสารก่อภูมิแพ้ชนิดใดทำให้จามบ่อย ควรหลีกเลี่ยง

สรุป

อาการจามแล้วปวดหัวเกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่ความดันในโพรงไซนัส กล้ามเนื้อตึงตัว ไมเกรน ไปจนถึงไซนัสอักเสบ และในบางกรณีที่พบได้น้อยอาจเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของสมอง หากอาการยังคงอยู่ รุนแรงขึ้น หรือมีสัญญาณเตือนร่วมด้วย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อการวินิจฉัยที่ถูกต้อง

และเนื่องจากอาการปวดหัวจากไซนัสกับไมเกรนมักแยกกันได้ยาก หากคุณมีอาการปวดหัวเรื้อรังหรือสงสัยว่าอาจเป็นไมเกรน สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางไมเกรนออนไลน์ผ่านแอปพลิเคชัน Smile Migraine ได้เลยนะคะ เพราะเราอยากให้ชาวไมเกรนทุกคนกลับมายิ้มได้อีกครั้ง

แหล่งอ้างอิงทางการแพทย์