ฮอร์โมนแห่งความสุข 4 ตัว คืออะไร? พร้อมวิธีเพิ่มด้วยตัวเองแบบง่าย ๆ

อย่างที่ใคร ๆ มักบอกกันว่า "การมีความสุข" มักนำสิ่งดี ๆ ตามมาเสมอ หมอเชื่อว่าประโยคนี้จริงค่ะ เพราะเวลาเรามีความสุข เราก็จะคิดดี มองอะไรก็สดใสไปหมด และนั่นเป็นเพราะร่างกายกำลังหลั่งสารเคมีที่เราเรียกว่า "ฮอร์โมนแห่งความสุข" อยู่

การมีสมดุลทั้งทางความคิดและอารมณ์ความรู้สึกเป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้เรามีสุขภาพดี ซึ่งเรื่องนี้เกี่ยวข้องกับชาวไมเกรนโดยตรง เพราะความเครียดคือหนึ่งในสิ่งกระตุ้นไมเกรนอันดับต้น ๆ วันนี้หมอเลยอยากชวนมาทำความรู้จักฮอร์โมนแห่งความสุขทั้ง 4 ตัว และวิธีดูแลให้สมดุลด้วยตัวเองค่ะ

ฮอร์โมนคืออะไร?

ฮอร์โมนคือสารเคมีที่ผลิตโดยต่อมไร้ท่อต่าง ๆ ทั่วร่างกาย หนึ่งในหน้าที่สำคัญของฮอร์โมนคือ ช่วยควบคุมอารมณ์ของเรา เมื่อฮอร์โมนบางกลุ่มหลั่งออกมา เราจึงรู้สึกดี มีความสุข และผ่อนคลายได้

ฮอร์โมนแห่งความสุข 4 ตัว มีอะไรบ้าง

1. โดปามีน (Dopamine) — ฮอร์โมนฟีลกู๊ด

โดปามีนเป็นสารสื่อประสาทที่หลั่งจากไฮโปทาลามัส (Hypothalamus) ทำหน้าที่ควบคุมอารมณ์และความรู้สึก โดยเฉพาะความพึงพอใจ ความปิติยินดี และมักหลั่งออกมาเวลาเราทำกิจกรรมที่ชอบ

ในทางการแพทย์เราเรียกกลไกนี้ว่า reward circuit หรือระบบการให้รางวัลของสมอง เมื่อถูกกระตุ้นด้วยพฤติกรรมเดิมซ้ำ ๆ ร่างกายก็จะหลั่งโดปามีนตามปกติ แต่หากไม่ถูกกระตุ้น อาจทำให้รู้สึกหงุดหงิด โมโห หรือเซื่องซึม และหากระดับโดปามีนต่ำเกินไปเป็นเวลานาน ก็อาจเสี่ยงต่อภาวะซึมเศร้าได้

2. เซโรโทนิน (Serotonin) — ฮอร์โมนปรับสมดุลอารมณ์

เซโรโทนินเป็นตัวสำคัญในการปรับสมดุลความรู้สึก ส่งผลต่อกระบวนการคิด พฤติกรรม และอารมณ์ หากมีในปริมาณที่สมดุลจะช่วยให้สุขภาพจิตดี อารมณ์ดี มีสมาธิ และตัดสินใจได้ดีขึ้น

แต่หากมีระดับต่ำกว่าปกติเป็นเวลานาน อาจส่งผลให้เกิดโรคซึมเศร้า วิตกกังวล เครียด หรือสมาธิสั้นได้ และที่น่าสนใจสำหรับชาวไมเกรนคือ เซโรโทนินยังเกี่ยวข้องกับกลไกการปวดไมเกรนและอาการคลื่นไส้ด้วย

3. ออกซิโทซิน (Oxytocin) — ฮอร์โมนแห่งความรัก

ชื่อก็บอกอยู่แล้วว่าเป็นฮอร์โมนแห่งความรัก ออกซิโทซินมักหลั่งออกมาตอนที่คุณแม่คลอดลูกและให้นมลูก ช่วยสร้างความสัมพันธ์อันแน่นแฟ้นระหว่างแม่และลูก

สำหรับคนที่มีคนรัก ฮอร์โมนตัวนี้ก็จะหลั่งออกมาทุกครั้งที่มีการกอด การสัมผัส หรือที่เรียกว่า skinship ทำให้รู้สึกอบอุ่นและเป็นสุข

4. เอ็นดอร์ฟิน (Endorphins) — ฮอร์โมนบรรเทาปวดตามธรรมชาติ

เอ็นดอร์ฟินมักหลั่งออกมาหลังจากออกกำลังกายหรือทำกิจกรรมบางอย่าง ทำให้รู้สึกดีและสบายตัว รากศัพท์ของคำนี้มาจาก Endogenous (จากภายในร่างกาย) และ Morphine (สารบรรเทาปวด) จึงเป็นฮอร์โมนบรรเทาอาการปวดตามธรรมชาติที่ร่างกายผลิตเอง

เอ็นดอร์ฟินถูกปล่อยจากระบบประสาทส่วนกลางและต่อมใต้สมองเพื่อตอบสนองต่อความเจ็บปวดหรือความเครียด เมื่อหลั่งออกมาจะทำให้รู้สึกมีความสุข ผ่อนคลาย คลายเครียด อยากอาหารมากขึ้น และช่วยเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน

วิธีเพิ่มฮอร์โมนแห่งความสุขด้วยตัวเอง

หมอรวบรวมทริคง่าย ๆ ที่ทำได้ทุกวันมาฝากค่ะ

• ออกกำลังกายเป็นประจำ ประมาณ 20–30 นาทีต่อวันขึ้นไป
• หาเวลาทำกิจกรรมหรือสิ่งที่ตัวเองชอบ อย่างสม่ำเสมอ
• ทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ เพราะฮอร์โมนบางตัวถูกสังเคราะห์มาจากโปรตีน
• แสดงความรักกับคนที่เรารัก ไม่ว่าจะเป็นการกอดหรือการสัมผัส
• นั่งสมาธิ ทำจิตใจให้สงบ
• รู้เท่าทันความเครียด และหาวิธีจัดการในแบบของตัวเอง
• ดูแลวงจรการนอนหลับ ให้มีประสิทธิภาพ
• ฮีลใจด้วยสัตว์เลี้ยง มีงานวิจัยระบุว่า ปฏิสัมพันธ์ระหว่างคนกับสัตว์เลี้ยงช่วยให้ร่างกายหลั่งออกซิโทซินออกมา เช่นเดียวกับตอนที่คุณแม่คลอดลูก

สรุป

ฮอร์โมนแห่งความสุขเกิดขึ้นได้เองตามธรรมชาติตามกลไกของร่างกาย และเราสามารถออกแบบให้เกิดขึ้นได้ด้วยตัวเอง ไม่มีสูตรสำเร็จตายตัว หน้าที่ของเราคือดูแลให้ฮอร์โมนเหล่านี้สมดุล ไม่มากเกินไปและไม่น้อยเกินไป

สำหรับชาวไมเกรน การดูแลใจให้สมดุลและจัดการความเครียดได้ดี ยังเป็นส่วนสำคัญที่ช่วยลดโอกาสที่ไมเกรนจะกำเริบได้ด้วย หากรู้สึกว่าอารมณ์หรือความเครียดเริ่มกระทบกับอาการปวดหัว สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางไมเกรนออนไลน์ผ่านแอปพลิเคชัน Smile Migraine ได้เลยนะคะ เพราะเราอยากให้ชาวไมเกรนทุกคนกลับมายิ้มได้อีกครั้ง