ไมเกรนประจำเดือน เรื่องจริงที่ผู้หญิงต้องเจอ

หลายคนปวดหัวหนักช่วงรอบเดือน พร้อมปวดท้อง อ่อนเพลีย เหมือนออกไปรบมา ทำไมถึงเป็นแบบนี้? มาทำความเข้าใจ ไมเกรนประจำเดือน กันค่ะ

ไมเกรนประจำเดือนคืออะไร

อาการปวดศีรษะที่สัมพันธ์โดยตรงกับรอบเดือน ผู้หญิงเป็นไมเกรนได้มากกว่าผู้ชายถึง 3 เท่า เพราะสิ่งกระตุ้นสำคัญคือ ฮอร์โมนเอสโตรเจน ซึ่งในช่วงนี้ไมเกรนมักรุนแรงกว่าปกติ และเป็นสิ่งกระตุ้นที่หลีกเลี่ยงได้ยาก

กลไก: ทำไมประจำเดือนถึงกระตุ้นไมเกรน

ในรอบเดือน 28 วัน ฮอร์โมนเอสโตรเจนขึ้นลงตามธรรมชาติ วันที่ 14 ไข่ตก จากนั้นเอสโตรเจนจะค่อย ๆ ลดลง และ ลดฮวบอย่างรวดเร็วช่วง 1–3 วันก่อนมีประจำเดือน ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Estrogen Withdrawal

งานวิจัยยืนยันว่าการลดลงอย่างรวดเร็วของเอสโตรเจนช่วงนี้เป็นตัวกระตุ้นไมเกรนสำคัญ¹ ขณะที่ช่วงเอสโตรเจนสูงขึ้นกลับช่วยป้องกันไมเกรนได้² จึงไม่แปลกที่หลายคนปวดไมเกรนรุนแรงที่สุดในช่วงก่อนหรือระหว่างมีประจำเดือน

ทำไมยิ่งปวดยิ่งรุนแรง: เซลล์ประสาทของคนเป็นไมเกรนไวกว่าคนทั่วไป เมื่อเจอสิ่งกระตุ้น (ฮอร์โมนแกว่ง แสง เสียง กลิ่น) จะหลั่งสาร CGRP, Neurokinin A, Prostaglandin ไปกระตุ้นเซลล์ประสาทรับความปวดที่ก้านสมอง (Trigeminal Nucleus Caudalis) งานวิจัยพบว่าความผิดปกติของวงจร CGRP มีบทบาทสำคัญในไมเกรนประจำเดือน³ และยิ่งปล่อยให้ปวดซ้ำ ๆ โดยไม่รักษา เซลล์ประสาทจะยิ่งไวขึ้น เสี่ยงกลายเป็นไมเกรนเรื้อรัง

วิธีรักษาและป้องกัน

1. จดบันทึกรอบเดือน ใช้แอป Smile Migraine บันทึกวันประจำเดือนและตั้งแจ้งเตือน ช่วยให้รู้แพทเทิร์นว่าไมเกรนมาช่วงไหน (บางคนมาช่วงไข่ตก บางคนมาก่อนประจำเดือน 1 วัน)

2. ยาแก้ปวดดักไว้ล่วงหน้า (เฉพาะผู้ที่ประจำเดือนมาสม่ำเสมอ)

• กลุ่ม NSAIDs (ibuprofen, naproxen, ponstan) – ทานดักก่อนประจำเดือนมา 2–3 วัน เช้า-เย็น ต่อเนื่อง 3–5 วัน ระวังระคายเคืองกระเพาะ ควรทานหลังอาหาร
• กลุ่ม Triptan – ทานลักษณะเดียวกัน ผลข้างเคียงคือคลื่นไส้ เวียนหัว ใจสั่น (Triptan Sensation) ห้ามเกิน 10 วัน/เดือน เสี่ยงติดยา

3. ยาป้องกันไมเกรน (ต้องแพทย์สั่งเท่านั้น) เหมาะกับผู้ที่ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ หรือมีไมเกรนจากสิ่งกระตุ้นอื่นร่วมด้วย มีหลายกลุ่ม: ยากันชัก ยาลดความดัน ยาขยายหลอดเลือด ยาต้านเศร้า และวิตามิน/แร่ธาตุ (แมกนีเซียม, B2, CoQ10)

หากอยากลองเริ่มจาก แมกนีเซียม ก่อน ใช้ขนาดสูง 400–600 มก./วัน ต่อเนื่อง 2 สัปดาห์ก่อนประจำเดือนมา มีงานวิจัยสนับสนุนว่าช่วยลดความรุนแรงได้และปลอดภัยสูง

4. ปรับพฤติกรรม (เสริมได้ทั้งในและนอกรอบเดือน)

• พักผ่อนให้พอ
• ดื่มน้ำอย่างน้อย 1.5 ลิตร/วัน
• หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นอื่น
• ออกกำลังกาย 30 นาที 3 วัน/สัปดาห์
• จัดการความเครียด

ถ้าไม่มีประจำเดือนแล้ว ไมเกรนจะหายไหม

ช่วงตั้งครรภ์: เอสโตรเจนสูงคงที่ตลอดการตั้งครรภ์ หลายคนไมเกรนหายไปเลย แต่หลังคลอดฮอร์โมนดรอปเร็ว อาจทำให้ไมเกรนกลับมาหนักกว่าเดิม ร่วมกับปัจจัยอื่น เช่น นอนน้อย เครียด

วัยหมดประจำเดือน: บางคนดีขึ้น บางคนแย่ลง งานวิจัยจาก AMPP study ในผู้หญิง 3,664 คน (อายุเฉลี่ย 46 ปี) พบว่า ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือนมีโอกาสปวดหัวถี่ขึ้นถึง 76% เทียบกับผู้หญิงที่ยังไม่เข้าสู่วัยหมดประจำเดือน⁴ ส่วนหนึ่งเชื่อว่าเกี่ยวข้องกับการใช้ยาแก้ปวดสะสมที่มากขึ้นตามอายุ ไม่ใช่แค่ฮอร์โมนโดยตรง
 

สรุป

ไมเกรนประจำเดือนเกิดจากการลดฮวบของเอสโตรเจนก่อนมีประจำเดือน ไม่ใช่เรื่องแปลกและไม่ต้องทนอยู่คนเดียว หากเข้าใจแพทเทิร์นและรักษาให้เหมาะสม อาการจะดีขึ้นได้

สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางไมเกรนออนไลน์ผ่านแอปพลิเคชัน Smile Migraine เพื่อวางแผนการรักษาที่เหมาะกับรอบเดือนของคุณได้เลยค่ะ

แหล่งอ้างอิงงานวิจัย

1. Journal of Headache and Pain (2023). Menstrual migraine is caused by estrogen withdrawal: revisiting the evidence. https://thejournalofheadacheandpain.biomedcentral.com/articles/10.1186/s10194-023-01664-4
2. PMC. Gender aspects of CGRP in migraine. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6402050/
3. Neurology (2023). Sex Hormones and Calcitonin Gene–Related Peptide in Women With Migraine. https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000207114
4. Martin VT, et al. (2016). Perimenopause and Menopause Are Associated With High Frequency Headache in Women With Migraine: Results of the American Migraine Prevalence and Prevention Study. Headache. https://headachejournal.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/head.12763

หมายเหตุ: ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล การเลือกยาป้องกันหรือยาแก้ปวดต้องอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์