สมองเสื่อม กับ อัลไซเมอร์ ต่างกันอย่างไร?

หลายคนเข้าใจว่า "สมองเสื่อม" กับ "อัลไซเมอร์" คือโรคเดียวกัน แต่ในทางการแพทย์แตกต่างกัน โดยความหมายของทั้ง 2 อย่างนี้คือ

ภาวะสมองเสื่อม (Dementia) = "ภาวะ" ที่สมองเสื่อมถอยลงจากสาเหตุ หรือ โรคใดก็ได้ จนผู้ป่วยไม่สามารถดำเนินกิจวัตรประจำวัน เช่น ทำงาน ซื้อของ ทำอาหาร ใช้โทรศัพท์มือถือ ใช้เครื่องใช้ไฟฟ้าด้วยตัวเองได้ ต้องมีผู้อื่นช่วยเหลือในการดำเนินชีวิตประจำวัน
โรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer's) = "โรค" ที่เกิดจากโปรตีน 2 ชนิด ผิดปกติ คือ โปรตีนอมิลอยด์ และโปรตีนทาว ซึ่งเป็นโปรตีนที่เป็นพิษต่อสมอง สะสมมากผิดปกติในสมอง จนทำให้เกิดภาวะสมองเสื่อม
ภาวะสมองเสื่อม เกิดจากโรคอัลไซเมอร์ได้มากที่สุด ถึงร้อยละ 60-70 ของผู้ป่วยภาวะสมองเสื่อมทั้งหมด

อาการของภาวะสมองเสื่อม ที่อาจจะเป็นจากโรคอัลไซเมอร์ หรือ โรคอื่นๆ

หลงลืม
สับสนวัน เวลา สถานที่
หลงทาง การกะระยะผิดพลาด
ทำสิ่งที่เคยทำไม่ได้ เช่น ขับรถ ทำอาหาร ทำงานช่าง งานฝีมือ
สมาธิลดลง คิดช้า พูดช้า
บุคลิกหรือพฤติกรรมเปลี่ยน
ซึมเศร้า วิตกกังวล ที่ไม่เคยเป็นมาก่อน

อาการที่บ่งบอกว่า สมองเสื่อมนั้นอาจจะเป็นจากอัลไซเมอร์มากขึ้น

หลงลืมเหตุการณ์ที่พึ่งเกิดขึ้นไม่นาน
หลงลืมคำพูดที่พึ่งเกิดขึ้นไม่นาน
สับสนวัน เวลา
สับสนสถานที่
หลงทาง
หลงผิด คิดว่ามีคนขโมยของไป

สมองเสื่อม เกิดจากสาเหตุอื่นๆ อะไรได้บ้าง:

โรคที่เกิดจากโปรตีนผิดปกติสะสมในเนื้อสมองที่ไม่ใช่โรคอัลไซเมอร์ เช่น โรคสมองเสื่อมลูวีบอดีส์ Dementia with Lewy Bodies (DLB) โรคสมองส่วนหน้าหรือส่วนล่างเสื่อม Frontotemporal Dementia (FTD) โรคพาร์กินสัน (Parkinson’s disease)
โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke)
อุบัติเหตุอย่างรุนแรงต่อสมอง
โรคขาดวิตามิน B1 หรือ B12
ไธรอยด์ผิดปกติ
พิษสุราเรื้อรัง
โรคซึมเศร้า

สงสัยว่าคนใกล้ชิดจะเป็นภาวะสมองเสื่อมหรือโรคอัลไซเมอร์ ทำได้อย่างไร

เมื่อผู้ป่วยสังเกตตัวเองว่ามีอาการดังกล่าว หรือ คนใกล้ชิดสังเกตว่าผู้ป่วยมีอาการที่ว่ามา หากอาการเปลี่ยนไปจากเดิมชัดเจน ควรรีบไปปรึกษาแพทย์ เพื่อให้การวินิจฉัยและเริ่มรักษา
หากมีอาการนานเกิน 6 เดือน มีโอกาสเป็นจากโรคอัลไซเมอร์ได้สูง

หมอจะตรวจอะไรบ้าง เมื่อเราไปปรึกษาด้วยอาการหลงลืม หรืออาการอื่นๆ ที่สงสัยภาวะสมองเสื่อม

ให้เล่าอาการความผิดปกติที่เกิดขึ้นกับผู้ป่วย
ถามประวัติเกี่ยวกับอาชีพ ระดับการศึกษา ประวัติครอบครัวของผู้ป่วย
ตรวจร่างกายระบบประสาท
ตรวจความสามารถสมอง (Cognitive test) คล้ายข้อสอบข้อเขียน

หากพบว่าผิดปกติ หมอจะส่งตรวจเพิ่มเติม คือ

ภาพถ่ายสมอง อาจจะเป็น CT หรือ MRI สมอง
ตรวจเลือดหาสาเหตุของภาวะสมองเสื่อม
บางรายหมอจะส่งตรวจ คลื่นไฟฟ้าสมอง น้ำไขสันหลัง ตรวจเพทแสกน (PET Scan) เพื่อความแม่นยำเพิ่มเติม
บางรายหมอจะส่งตรวจเลือดหาโปรตีนก่อโรคอัลไซเมอร์ คือ โปรตีนทาวในเลือด (pTau-217) ซึ่งมีความแม่นยำสูงในการวินิจฉัยโรคอัลไซเมอร์

การวินิจฉัยให้ถูกต้องว่าผู้ป่วยเป็นโรคสมองเสื่อมหรือไม่ และมีสาเหตุมาจากโรคอะไร มีความสำคัญมาก นอกจากเพื่อรักษาโรคให้ถูกต้อง จะมีประโยชน์ในสำหรับการพยากรณ์โรค และวิธีการดูแลตัวเองของผู้ป่วยและญาติ

หากกังวลเรื่องความจำหรือการทำงานของสมอง สามารถปรึกษาแพทย์เฉพาะทางออนไลน์ผ่าน LINE : @Memoly